Аан дойду айыллыыта

Бастаан Таҥара халлааны уонна сири айбыта. Кини кураанахтан аан дойдуну Бэйэтин Тылынан айан саҕалаабыта. Бу көннөрү киһиэхэ кыаллыбат — Таҥараҕа эрэ кыаллар. Ол иһин биһиги Таҥараны Айааччы диэн ааттыыбыт. Библияҕа, Таҥара дьоҥҥо анаабыт кинигэтигэр, хайдах барыта саҕаламмытын туһунан кэпсэнэр.

Бастакы күҥҥэ Таҥара: «Сырдык баар буоллун», — диэбитэ, онуоха сырдык баар буола түспүтэ. Ол кэннэ Кини арааран, сырдыгы «күнүс», оттон хараҥаны «түүн» диэн ааттаабыта. Онон, билигин буоларын курдук, күнүс уонна түүн бэйэ-бэйэлэрин солбуйса тураллар.

Иккис күҥҥэ Таҥара киэҥ куйаары айбыта, онно баар ууну икки аҥыы арааран, сороҕун сиргэ, сороҕун халлааҥҥа былыттарга хаалларбыта. Ол кэннэ куйаары биһиги тыынар салгыммытынан толорбута.

Үһүс күҥҥэ Таҥара айбыт аппа сирдэригэр уу мунньуллан, кураанах сирдэр баар буолбуттара. «Таҥара кураанаҕы “сир”, оттон мунньуллубут ууну “байҕал” диэн ааттаабыта». Таҥара сир иччитэҕин көрөн: «Сир күөх отунан-­маһынан туоллун», — диэбитэ. Этээтин кытта сиргэ күөх үүнээйи чэчирии түспүтэ. Сир араас дьэрэкээн өҥнөөх уонна олус кэрэ буолбута! От сиэмэтин ыһара, онтон саҥа от үүнэрэ, мас аһыгар сиэмэтэ ситэрэ, онтон саҥа мас тахсара.

Төрдүс күҥҥэ Таҥара Күн, Ый уонна сулустар баар буоллуннар диэн соруйбута. Айааччы Күнү мэлдьи сарсыарда тахсар уонна киэһэ киирэр гына оҥорбута. Түүн биһиги утуйарбыт саҕана халлаан хараҥарар. Ол гынан баран Таҥара салайыытынан ый уонна сулустар хараҥа түүнү сырдаталлар. Түүҥҥү халлааҥҥа сулустар олус элбэхтэр, кинилэр ахсааннарын биһиги кыайан ааҕар кыахпыт суох. Күн уонна ый көмөтүнэн күнү-дьылы уонна сыллары ааҕыахха сөп буолбута. Ити курдук Таҥара бириэмэни сааһылаабыта, кэм-кэрдиис Кини баҕатын хоту буолбута.

Бэһис күҥҥэ Таҥара тыынар тыыннааҕы айарын саҕалаабыта. Кини: «Бары ууга хамсыыр харамай баар буоллун!», — диэбитэ. Оннук буолбута. Таҥара дириҥ ууга холкутук устар сүүнэ улахан кииттэри, чаҕылҕанныы сыыйыллар улахан уонна кыра балыктары айбыта. Уу олохтоохторун, кыра үөннэргэ, киһи хараҕар көстүбэт бытархай харамайдарга тиийэ, барыларын Кини айан таһаарбыта. Таҥара айбытын барытын ааҕан да сиппэккин.

Салгын эмиэ араас тыынар тыыннаах саҥатынан туолбута. Таҥара тыһыынчанан көтөр бииһин ууһун айбыта. Кинилэр от-мас үрдүнэн күөх халлааҥҥа кыырайа көтөллөрө, маска-окко сынньана түһэллэрэ, астарын булуналлара. Таҥара бары кыылы-­сүөлү: «Төрөөҥ-­ууһааҥ, үксээҥ-­тэнийиҥ!», — диэн алҕаабыта. Балыктар, көтөрдөр тэнийэллэригэр баҕарара. Онон сиргэ, салгыҥҥа уонна ууга олох оргуйа түспүтэ. Бэһис күн итинник ааспыта.

Алтыс күн үүммүтэ. Таҥара өссө элбэх хамсыыр харамай баар буолуон баҕарара: сүөһү, чиэрбэлэр, хонуу кыыллара. Ынах, сылгы, сибиинньэ, слон, тигр уонна хахай, эбисийээнэ уонна атын даҕаны кыыллар күн аннын булбуттара. Ону тэҥэ моҕойдор уонна да атын сыыллааччылар баар буолбуттара. Кинилэр бары бэйэ-бэйэлэригэр майгыннаспат этилэр.

Онон, Таҥара үлэтин барытын кэриэтэ түмүктээбитэ. Сир-халлаан, күн-ый, от-мас, ууга уонна хонууга хамсыыр харамай арааһа ити курдук силигэ сиппитэ. Сир олоҕо дьикти кэрэ буолбута! Ол гынан баран айыллыы сүрүн чыпчаалынан Таҥараҕа майгыннатан айыллыбыт киһи буолбута.

Бастаан Таҥара сир буоруттан эр киһини айбыта. Айааччы Бэйэтин тыынын киллэрэн киниэхэ олоҕу уонна толкуйдуур дьоҕуру биэрбитэ. Киһи өйдүүр, айар уонна Таҥараны кытта кэпсэтэр дьоҕурдаммыта. Киһи бэйэтин уонна тулалыыр эйгэтин туһунан толкуйдаан көрөр буолбута, үөрэри уонна күлэри, хомойору уонна ытыыры сатыыра. Кини бэйэтин Айааччытын туһунан толкуйдуура уонна Таҥара кинини таптыырын көрөрө. Бастакы киһи аата Адам диэн этэ.

Айыы Тойон Едемҥэ илгэ быйаҥнаах сир эриэккэһин сириэдитэн Адамы олохсуппута. Бу ырай диэн ааттанара! Едемтэн өрүс устан тахсан ити илгэлээх сири нүөлсүтэрэ, салгыы түөрт салааҕа арахсара: Фисон, Гихон, Тигр уонна Евфрат. Адамы бу сири көрөрүгэр-­истэригэр Айыы Тойон соруйбута. Онно анаан Таҥара киниэхэ күүһү-уоҕу, толкуйу-­дьоҕуру биэрбитэ. Ол иһин маннык үлэ Адамҥа ыарахан буолбатах этэ, төттөрүтүн үөрүүнү эрэ аҕалара. Өссө киниэхэ Таҥара бары хамсыыр харамайга аат биэрэригэр соруйбута. Адам ону барытын толорбута, барыларын ааттаабытыттан олус дуоһуйбута.

Ол гынан баран Адам ардыгар мунчаарара. Биирдэ үлэтин кэннэ сынньана сытан толкуйдаабыта: «Таҥара миэхэ олус элбэх кэрэни бэлэхтээтэ, ол аата Кини миигин таптыыр. Төһө да барыта кэрэ миигин тулалаатар, соҕотохсуйарбын Таҥара хайаан да таайар буолуохтаах». Итинник санаалаах Адам кытаанахтык утуйан хаалбыта.

Уһуктан баран көрбүтэ кини иннигэр кэрэ дьахтар турар эбит. «Үчүгэйиэн, мантан ыла мин соҕотох буолбатахпын! Таҥара миэхэ ойох бэлэхтээтэ! — дии санаабыта. — Биһиги кинилиин наар бииргэ буолуохпут».

Адам уонна Ева саад устун элбэхтэ күүлэйдииллэрэ уонна күн аайы саҥаттан саҥаны арыйаллара. Кинилэр саад ортотугар эрэ сэрэхэдийэр сирдээхтэрэ. Онно икки дьикти мас баара. Таҥара Бэйэтэ ити мастарга аат биэрбитэ: бииригэр — «олох маһа», иккиһигэр — «үтүөнү-­мөкүнү билэр мас». Таҥара үтүөнү-­мөкүнү билэр мас аһын сииллэрин боборо.

Кинилэр онно дьоллоох этилэр. Таҥара Адамнаах Ева бэйэ-бэйэлэрин өйдөһөллөрүн уонна таптаһалларын көрөн олус үөрэрэ.

Манан алтыс күн бүппүтэ.

Таҥара айбытын барытын кэриччи көрөн баран олус астыммыта. Барыта наһаа кэрэ этэ: тула сып-сырдык, көй ыраас салгын, сир үүнээйинэн чэлгийэрэ. Күлүмүрдэс күн халлааны сырдатан күнүс буолара, оттон ый суһума түүнү киэргэтэрэ. Көтөр, кыыл уонна атын хамсыыр харамайдар куттала суохтара, ол иһин бары дьоллоохторо. Ол эрээри саамай дьоллоох Адам уонна Ева этилэр. Тоҕо диэтэр, кинилэр бэйэ-бэйэлэрин уонна Таҥараны кытта алтыһар, ону таһынан Айыы Тойону айхаллыыр кыахтаахтара.

Сэттис күҥҥэ Таҥара туох баар дьыалаларыттан сынньаммыта. Таҥара бу күнү алҕаабыта, ытык күн буоллун диэбитэ. Ити курдук сынньалаҥ күн атыттартан ураты буолбута. Кэнники Таҥара Бэйэтин норуотугар, сэттис күҥҥэ, ол эбэтэр нэдиэлэ бүтэһик күнүгэр, тугу да үлэлиэ суохтааххыт диэн соруйбута. Инники өттүгэр бары итэҕэллээх дьон Айааччыларын саныыр, Кинини айхаллыыр уонна Кини Албан Аатын аатырдар күннэрэ буолбута.

Ыйытыктар:

1) Тоҕо Таҥара Айааччы дэнэрий?

2) Аанньаллар эбэтэр дьон кураанахха

тугу эмэ айан таһаарыахтарын сөп дуо?

3) Таҥара сүрүн айымньыта тугуй?