Усна аюл

Адам Ева хойрин үйнр йир дала бәәҗ. Адам, Ева, Каин болн Сиф өңгрснә хөөн һазр деер дала әмтн бәәдг бәәҗ. Тер цагт әмтн ут нас наслдг билә, көгшрвчн тедн эрүл-менд болн чидлтә бәәсмн. Адам ут-турштан 930 җилдән бәәһәд өңгрв, Сиф - 912 җил, Енохин көвүн Мафусаил 969 җил бәәсмн. Эн улсин тускар мадн юм медҗәхшвидн. Болв һанцхн Енохин тускар меднәвидн. Енох чик седклтә күн бәәҗ. Эн Бурхнд дурта бәәсмн, тегәд Енох Бурхндан байртаһар церглдг билә. 365 нас Енох күрсн цагт Бурхн Енохиг һазр деерәс авч. Тегәд Енохиг оршасн уга, юңгад гихлә тер өңгрсн уга бәәҗ. Бурхн Енохиг әмдәр теңгрүр авсмн. Ламех гидг нертә Енохин көвүн билә. Терүнәс көвүн төрҗ. Ламех көвүндән Ной гидг нер өгч. Эн Ной нерн төвкнүллһн гидг чинртә. Эк-эцкнь көвүндән Ной гисн нер өгчәһәд иигҗ ухалв: Мана өдр-бүрин керг-үүлдврт эн көвүн килмҗән өгч, мадниг төвкнүләд бәәх.

Ной бәәсн цагт Сифин хөөтк үйнр Каина үйнрлә әдл бәәдг билә: эдн Бурхиг мартад, дала хар саната юм кедг бәәҗ. Эн әмтн Бурхн теднә килнцс үзҗәнә гиҗ ухалдго билә. Эдн хоорндан нег-негндән деерлкәд, дурго боллдад, үлү үзлдәд бәәҗ. Тедн дунд кесгнь Бурхна тускар юм медхәр седсн биш. Эдн эврәннь чидлдән болн бийдән иткдг билә. Эн цагин улс Бурхн цуг нарт делкәг үүдәһәд болн хамг юмиг Бурхн кесинь мартчкҗ: җилин дөрвн цаг, буудяг болн олн темсиг урһадг хур, шар нар болн сальк Бурхн Бийнь өгдгин тускар ухалдго болн меддго бәәсмн.

Эн әмтн эврәннь Үүдәчән мартад, нег-негндән дурго болсинь Бурхн үзәд йир икәр уурлна. Бурхн әмт үүдәсндән харм төрәд һундна. Һазр деер бәәсн хар сана болн эврәннь үүдәсн әмтә-киитә хамг юмиг уга кехәр Бурхн шиидв. Болв олн әмтнә дунд Ной гидг нертә чик седклтә болн үннч күн бәәсмн. Бурхн чик седклтә, үннч Нойд дурта билә. Ной 500 настадан 3 көвүтә бәәҗ: Сим, Хам болн Иафет.

Ной оньдин әмтнд иигҗ келдг билә: «Бурхнас буруһан суртн, килнцән хайтн. Ик усна аюл болн гиҗәнә, гемән сурад, килнцән хаяд Бурхна зааврар бәәтн». Зуг әмтн Нойин келсн үг соңссн уга.

Тедн хар саната, хорта йовдларн цааранднь хаҗһр хаалһар йовсинь Бурхн үзәд Нойд иигҗ келв:

- Цаг ирв. Би ик гидг усна аюл тәвхв. Әмтн цуһар хар саната. Болв Би һаңцхн чамла Ной бооца кенәв. Усна аюлас һанцхн чини өрк-бүл - чи, чини аваль, көвүдчн болн теднә гергд әмд үлдх. Тегәд чи ик гидг керм тосхх зөвтәч. Ной, чи ода оньган өгәд Намаг соңсад, Мини келсәр цугинь ке. Шар харһа мод авад, дотраснь болн һазаһаснь салм-зүс сәәнәр нааҗ түрк. Тиигхлә моднд усн ивтрҗ оршго. Эн керм иим ик кемҗәтә: утдан 130 метр, өргндән 22 метр, болн өндртән 13 метр болх зөвтә. Кермин хәврһднь үүд ке, эн үүдн батар хаагдх зөвтә. Дәкәд деернь герл орулх бичкн терз ке. Керм 3 давхрта болх зөвтә: дора бәәх, дунд бәәх, деер бәәх давхрмудта. Цуг шовудас болн цуг дөрвн көлтә малмудас, кесг өтн-хорхас, ик болн бичкн әмд юмсдас хошадар багтх иим ик керм кергтә.

Ной дарунь эврәннь көвүдтәһән тосхлтан эклв. Эн тосхлтын көдлмш йир удан, кесг җилин туршарт болсмн. Терүнә өөрәһүр йовсн улс оньдин иигҗ сурцхадмн: «Ной, чи ю бәрхәр седҗәхмбч?» Ной теднә сурврт иим хәрү өгдмн: «Эн кермн болхмн». Тиим хәрү соңссн әмтн Нойяр наад бәрәд инәдг билә: «Эн күнд оңһцан яһҗ теңгс күртл чирхәр бәәхмбч? Усн нааран ирх, тегәд кермн эврән усчх» - гиҗ Ной теднд келәд бәәсмн. «Тиигхлә әмтн келцхәдг билә: «Нааран усн ирх? Ной, чи тенҗәх бәәдлтәч!»

Нойәр болн терүнә өрк-бүләр әмтн наад бәрҗ инәҗәсинь соңсхд күчр билә. Эдн Бурхнд иткдг бәәсмн, тегәд чигн әмтнд иим хәрү өгчәсмн: «Һазр деер хар санатаһар ухалдг болн хорта йовдл кедг цуг улсиг уга кехин төлә Бурхн ик усна аюл тәвх».

Ной Бурхна келсиг цугинь күцәһәд, көвүдтәһән ик керм тосхад дуусв. Бурхн Нойд келв:

- Чи өрк-бүлтәһән кермн деер һар. Мини заасар малмуд бас орул. Долан хонгин хөөн Би ик усна аюл кехв. Би дөчн хонгтан, өдр-сө уга цуг эн һазр усн дор ортл хур асхрулнав.

Ной кермин үүд секв. Малмуд хошадар керм дотр орулгдв. Ной аң-шовудт болн әмтнд идх хот: буудя, темсн болн өвс орулв. Дарунь Ной эврәннь авальтаһан болн һурвн көвүтәһән, теднә гергчүдтә кермд орв. Тегәд кермд нәәмн күн орв. Кермин үүд Ной бийнь хаасн уга. Бурхн эврән кермин үүд хаав. Тегәд Ной Бурхнас заквр иртл үүд тәәлҗ болшгоһинь медв.

Тедн хур орҗасинь соңсв. Түрүләд хур бичк-бичкәр орла, болв хөөннь икәр асхрад орла. Өдр-сө уга хур орад бәәв, усн деврәд кермиг өргв. Тегәд керм усчв.

Дөчн өдр хур орла. Кермд бәәсн нәәмн күүнд эн дөчн өдр йир удан болҗ медгдв. Генткн тедн болн аңгуд хур чиләд, тагчг болснь соңсв. Хур чилҗ одв! Эргндән тагчг болҗ оч. Зуг теднә керм усн деегүр нәәхләд бәәв. Цуг һазр болн хамгин өндр уулмуд усн дотр билә.

Зун тәвн өдр давхла, усн хооран хәрәд бәәв.

Кермн нег хату юмнла харһҗ цоклдад, зогсв. Доладгч сарин арвн доланла усна аюл эклснәс нааран ирҗ зогссн һазр Араратын уул бәәҗ. Терүнә хөөн Ной дөчн хонг күләһәд, терз секәд керә шовуг һазаран һарһв. Нойяс гергнь сурна:

- Чи юңгад тиигвч?

- Кемр керә шовун хәрү ирхлә, суудг хагсу һазр угаһинь би медхв, - гиҗ Ной келсмн.

Керә хәрү ирсн уга. Цуһар байрлцхав, Ной болхла келв:

- Керә бәәсәрн бәәдг шовун. Дәкәд эн шовун удан нисдг чидлтә, амрхларн уулын хадын бичкн хүрц үзүрт чигн суудг шовун. Теегәд би ода көглҗрһ шову һарһнав.

Көглҗрһн нисәд һарв, зуг дарунь хәрү күрч ирв.

Ной иигҗ ухалв: ода чигн усн дала болҗана, долан хонг күләх кергтә.

Ной долан өдр күләһәд, дәкн көглҗрһ шову һазаран нискәҗәнә. Шовун хәрү нисҗ ирсн уга. Тегәд Ной һазр хагсҗ одснь болн усн уга болсинь медв. Зуг Ной Бурхна заквр күләв. Тер цагла Бурхн келв:

- Кермәс чи, чини аваль, чини көвүд, теднә гергд һартн. Кермд бәәсн цуг малмудыг, шовудыг, цуг һазр деер мөлкдгүдиг һарһ.

Тиигәд үүд секх цаг ирсмн. Аңгуд байртаһар һарад гүүлдәд, һазр деегүр тарад йовҗ одв.

Нойин өрк-бүл кермәс һарад, цевр аһар кииләд, байрлцхав. Эдн нег-негән теврәд, нульмсан асхрулҗ байрлв. Ной өмәрән хәләһәд, көк өндр һазрин толһас болн ноһан урһмл үзв. Һазр сәәхн кевәрн үлдҗ. Зуг хар саната, Бурхнд иткдго, Бурхна келсәр бәәдго улс яһсмн? Тедн усна аюлд даргдад уга болҗ оч!

Хар саната, хорта йовдлта, Бурхнд иткдго болн Бурхнд церглҗ бәәшгоһар бәәсн улсиг усна аюл дарад, әмд үлдәсн уга.

Ной болхла Бурхна алдр хәәрлт медәд, Бурхндан ханлтан өргв. Юңгад гихлә Бурхн Нойиг болн терүнә өрк-бүлиг харсв, эдниг әмд үлдәв. Ной чолудар тәкл кеһәд, цөөкн малмудас болн шовудас авад Бурхндан бәрц бәрв. Бурхнд сәәхн тер үнрнь таасгдв. Бурхн келв: «Би хөөннь дәкҗ күүнә килнцәс көлтә һазр харашгов. Юңгад гихлә әмтн килнц угаһар бәәҗ чадшго». Цааранднь Бурхн келв: «Һазр бәәтл тәрә тәрлһн, тәрә хадлһн, киитн болн һаң халун, зун болн үвл, өдр болн сө чилҗ зогсшго». Нойд болн терүнә көвүдт Бурхн әдс өгәд, иигҗ келв: «Уңг-тохмарн олн болтн, төрәд, һазр дүүргәд өстн». Нойла болн терүнә көвүдлә болн цуг һазрин әмтнлә Бурхн бооца батлв: хөөннь әмтиг болн аңгудыг Би дәкҗ усна аюлар уга кешгов болн усн төрүц һазр үрәшго. Дәкәд Бурхн эн бооцана онц темдг өгв: үүлн дунд Эврәннь солңһан татҗанав. Эн солңһ хурин хөөн нарн һарад ирхлә теңгрт үзгдх. Нойд Бурхн келв:

- Чамла болн һазр деер бәәх цуг әмтә-киитә юмнла батлсн Мини бооцана темдг эн - солңһ.

Тегәд тадн солңһ теңгр деер үзхләрн, терүнә ик гидг чинринь сантн. Эн солңһ зуг теңгрин кеерүл биш. Солңһ - Бурхн әмтнд өгсн ончта хәәрлтин, итклин болн килмҗин онц темдг.